Het organogram van Justitie en Veiligheid toont de hiërarchische structuur van het ministerie dat in Nederland verantwoordelijk is voor de rechtsstaat, strafvervolging en nationale veiligheid. Bovenaan de structuur staat de politieke leiding, waaronder de minister en staatssecretaris, gevolgd door de ambtelijke top onder leiding van de secretaris-generaal. Daaronder bevinden zich de beleidsmakende directoraten-generaal (DG’s) en grote uitvoeringsorganisaties zoals het Openbaar Ministerie (OM), de Nationale Politie en de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI).
In de dagelijkse praktijk is dit organogram geen statisch plaatje, maar een complexe strafrechtketen waarin data, bewijsmateriaal en verdachten continu worden overgedragen tussen verschillende diensten. Zeker met de groeiende focus op ondermijning, cybercriminaliteit en terrorismebestrijding in 2026, is de samenwerking tussen deze diensten strakker geregisseerd dan ooit.
Wat is het organogram van Justitie en Veiligheid?
Het organogram van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) fungeert als de blauwdruk voor de handhaving van de openbare orde en het strafrecht in Nederland. Waar veel andere ministeries voornamelijk beleid maken en subsidies verstrekken, is JenV een ministerie met een enorme operationele uitvoeringskracht. Meer dan 100.000 mensen in Nederland werken direct of indirect binnen de kaders van dit organogram, variërend van wijkagenten en forensisch onderzoekers tot gevangenisbewaarders en officieren van justitie.
De structuur is opgedeeld in twee hoofdlagen: het kerndepartement en de taakorganisaties. Het kerndepartement, gevestigd aan de Turfmarkt in Den Haag, bestaat uit de beleidsmakers. Zij schrijven nieuwe wetten, bepalen de budgetten en adviseren de bewindspersonen. De taakorganisaties, ook wel agentschappen of zelfstandige bestuursorganen genoemd, zijn de diensten die het werk in de praktijk uitvoeren. Zij staan met hun voeten in de modder en hebben vaak een eigen operationele leiding, hoewel ze budgettair en politiek onder het ministerie vallen.
In 2026 zien we dat het organogram zich steeds meer aanpast aan de digitale realiteit. Waar het ministerie van oudsher gericht was op fysieke veiligheid, verschuift een aanzienlijk deel van de budgetten naar digitale weerbaarheid, de aanpak van cybercrime en de versterking van de eigen IT-systemen binnen de strafrechtketen. Dit is noodzakelijk, aangezien netwerken van georganiseerde criminaliteit zich razendsnel digitaliseren en de overheid hierin mee moet bewegen.
De politieke en ambtelijke leiding in 2026
De top van het organogram justitie en veiligheid is verdeeld in een politieke en een ambtelijke leiding. Deze scheiding is cruciaal in het Nederlandse staatsbestel: de politiek bepaalt de koers en legt verantwoording af aan de Tweede Kamer, terwijl de ambtenaren zorgen voor de onafhankelijke uitvoering en continuïteit, ongeacht welk kabinet er regeert.
Politieke leiding (Kabinet-Jetten)
Sinds de beëdiging van het nieuwe kabinet in februari 2026, wordt het ministerie geleid door minister David van Weel (VVD). Als minister van Justitie en Veiligheid is hij eindverantwoordelijk voor de politie, het OM, de terrorismebestrijding en het algemene veiligheidsbeleid. Hij wordt bijgestaan door staatssecretaris Claudia van Bruggen (D66), die specifiek verantwoordelijk is voor rechtsbescherming. Onder haar portefeuille vallen onder meer het gevangeniswezen (DJI), de reclassering, slachtofferhulp en het jeugdrecht.
Ambtelijke leiding (SG-cluster)
Onder de bewindspersonen staat de ambtelijke leiding, aangevoerd door de secretaris-generaal (SG), in 2026 vervuld door Anneke van Dijk. De SG is de hoogste ambtenaar van het ministerie en vormt de brug tussen de politiek en de uitvoering. De SG geeft leiding aan de zogeheten Bestuursraad, waarin alle directeuren-generaal en de hoofden van de grote uitvoeringsorganisaties zitting hebben.
Binnen het SG-cluster vallen ook de stafdirecties die het hele ministerie draaiende houden. Denk hierbij aan:
- Directie Wetgeving en Juridische Zaken (DWJZ): Toetst alle nieuwe wetsvoorstellen op juridische haalbaarheid.
- Directie Financieel-Economische Zaken (DFEZ): Beheert de miljardenbegroting van het departement.
- Directie Informatievoorziening en Inkoop (DI&I): Verantwoordelijk voor de IT-strategie en grote aanbestedingen binnen JenV.
- Directie Communicatie (DCOM): Verzorgt de persvoorlichting en interne communicatie.
De vier kerndirectoraten-generaal (DG’s)
Onder de secretaris-generaal bevinden zich de directoraten-generaal (DG’s). Dit zijn de beleidsfabrieken van het ministerie. Elk DG richt zich op een specifiek domein binnen de justitiële keten en stuurt de bijbehorende uitvoeringsorganisaties beleidsmatig aan.
1. Directoraat-Generaal Politie en Veiligheidsregio’s (DGPenV)
Dit directoraat is verantwoordelijk voor de randvoorwaarden waaronder de Nationale Politie en de 25 veiligheidsregio’s (brandweer, GGD, crisisbeheersing) hun werk kunnen doen. Ze beheren de Politiewet en de Wet op de Veiligheidsregio’s. In 2026 ligt de focus van DGPenV sterk op het beheersbaar houden van de politiebegroting. De politie kampt in 2026 met een oplopend financieel tekort van 86 miljoen euro, mede door vergrijzing en stijgende IT-kosten. Het DGPenV adviseert de minister over hoe dit tekort kan worden opgevangen zonder dat de blauwe capaciteit op straat te ver terugloopt.
2. Directoraat-Generaal Straffen en Beschermen (DGSenB)
DGSenB houdt zich bezig met de achterkant van de strafrechtketen: wat gebeurt er met iemand nadat deze is veroordeeld? Dit directoraat is verantwoordelijk voor het beleid rondom gevangenissen, jeugdinrichtingen, tbs-klinieken en de reclassering. Daarnaast heeft DGSenB een belangrijke rol in de bescherming van kwetsbaren, zoals slachtoffers van misdrijven. Ze werken nauw samen met organisaties als Slachtofferhulp Nederland en de Raad voor de Kinderbescherming.
3. Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving (DGRR)
Dit directoraat focust zich op de werking van het rechtssysteem zelf. Ze zijn verantwoordelijk voor het beleid rondom de rechtspraak, de advocatuur, de Raad voor Rechtsbijstand en het Openbaar Ministerie. Het doel is een toegankelijk en efficiënt rechtssysteem. Een groot dossier voor DGRR in 2026 is de uitrol van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, een gigantische juridische en IT-technische operatie die de manier waarop strafzaken worden afgehandeld moderniseert.
4. Directoraat-Generaal Ondermijning (DGO)
Ondermijning is de vermenging van de onderwereld met de bovenwereld. Denk aan drugscriminelen die vastgoed opkopen, boeren dwingen om drugslabs in hun schuren te huisvesten, of corrupte douaniers in de haven. Het DGO is een relatief nieuw directoraat dat specifiek is opgericht om deze georganiseerde criminaliteit te bestrijden. Ze coördineren de samenwerking tussen politie, FIOD, belastingdienst en gemeenten (via de Regionale Informatie en Expertise Centra, RIEC’s).
Het Openbaar Ministerie (OM): de aanklager
Een van de meest zichtbare en machtige onderdelen binnen het organogram justitie en veiligheid is het Openbaar Ministerie. Het OM heeft in Nederland het monopolie op de strafvervolging. Alleen het OM kan beslissen om een verdachte voor de strafrechter te brengen. Daarnaast geeft het OM leiding aan de opsporingsonderzoeken van de politie.
Structuur van het OM
Aan het hoofd van het OM staat het College van procureurs-generaal. In april 2026 stemde de ministerraad in met de herbenoeming van prof. dr. mr. M. (Rinus) Otte als voorzitter van dit college voor een tweede termijn (ingaande op 1 juni 2026). Onder het college vallen het Parket-Generaal (de landelijke staf), de tien arrondissementsparketten (die gekoppeld zijn aan de regionale rechtbanken) en het Landelijk Parket (dat zich richt op zware, (inter)nationale georganiseerde misdaad).
Budget en productie in 2026
De begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid voor 2026 reserveert een bedrag van € 1.551 miljoen voor de apparaatsuitgaven van het OM. Dit is een aanzienlijke stijging ten opzichte van voorgaande jaren, voornamelijk bedoeld om loonstijgingen, het nieuwe Wetboek van Strafvordering en de bestrijding van ondermijnende criminaliteit te bekostigen. De werkdruk is hoog: voor 2026 worden er alleen al 10.713 specifieke ondermijningszaken geprognosticeerd.
Ondanks het ruime budget kampt het OM in 2026 met stevige IT-uitdagingen. De aanhoudende problemen met verouderde systemen leidden eind 2025 nog tot noodkreten vanuit de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR). Het College van procureurs-generaal werkt momenteel aan een nieuwe ‘i-Visie’ om de digitale infrastructuur te moderniseren, hoewel tegelijkertijd een efficiëntiekorting van 4,5 tot 5,5 procent op de begroting is aangekondigd om de stijgende IT-kosten het hoofd te bieden.
De Nationale Politie: handhaving en opsporing
De Nationale Politie is met ruim 60.000 medewerkers veruit de grootste werkgever binnen het organogram. De politie is verantwoordelijk voor de daadwerkelijke handhaving op straat, de noodhulp (112-meldingen) en de opsporing van strafbare feiten. Aan het hoofd staat de korpschef, in 2026 Janny Knol.
Regionale en Landelijke Eenheden
De politie is organisatorisch opgedeeld in tien Regionale Eenheden, die grofweg overeenkomen met de grenzen van de rechtbanken en veiligheidsregio’s. Elke eenheid heeft een eigen politiechef. Daarnaast is er de Landelijke Eenheid (LE), die gespecialiseerd is in complexe, grensoverschrijdende criminaliteit, terrorismebestrijding, de Dienst Speciale Interventies (DSI) en landelijke recherche. Na eerdere reorganisaties is de Landelijke Eenheid de afgelopen jaren opgesplitst in een Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies (LO) en een Eenheid Landelijke Expertise en Operationele Ondersteuning (LX) om de aansturing te verbeteren.
Uitdagingen in 2026
In 2026 staat de politie voor een dubbele uitdaging. Enerzijds is er sprake van een enorme uitstroom van personeel door pensionering, terwijl de arbeidsmarkt krap is. Anderzijds verschuift de criminaliteit zich steeds meer naar het digitale domein, waardoor er een grote behoefte is aan digitaal rechercheurs en IT-specialisten. [INTERNAL:dns-server-instellen] Dit vereist een ander type werving en opleiding dan de traditionele politieagent.
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI): uitvoering straffen
Wanneer een rechter een gevangenisstraf oplegt, of wanneer een verdachte in voorlopige hechtenis wordt geplaatst, komt de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) in beeld. De DJI is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen en vrijheidsbenemende maatregelen in Nederland.
Omvang en locaties
De DJI is een gigantische uitvoeringsorganisatie. In 2026 telt de dienst zo’n 35 hoofdlocaties verspreid over het hele land, met in totaal ongeveer 16.000 medewerkers. Jaarlijks stromen er ruim 29.000 nieuwe justitiabelen in. De locaties variëren sterk in beveiligingsniveau en doelgroep. Enkele bekende vestigingen zijn:
| Type Inrichting | Locatie (Voorbeeld) | Doelgroep / Beveiligingsniveau |
|---|---|---|
| Penitentiaire Inrichting (PI) | PI Vught, PI Sittard, PI Zwolle | Reguliere gedetineerden, variërend van beperkt tot zwaar beveiligd (EBI). |
| Justitiële Jeugdinrichting (JJI) | Teylingereind (Sassenheim) | Jongeren die een straf uitzitten of in voorlopige hechtenis zitten. |
| Forensisch Psychiatrisch Centrum | Oostvaarderskliniek (Almere) | Patiënten met een tbs-maatregel die intensieve psychiatrische zorg nodig hebben. |
| Detentiecentrum | Detentiecentrum Rotterdam | Vreemdelingen in bewaring in afwachting van uitzetting. |
Budget voor huisvesting (2026)
Een van de grootste problemen voor de DJI in 2026 is de verouderde staat van veel gevangenisgebouwen en een nijpend tekort aan celcapaciteit. Om dit op te lossen, is in de justitiebegroting vastgelegd dat de DJI vanaf 2028 extra structurele middelen krijgt voor huisvestingsproblematiek, oplopend tot 50 miljoen euro structureel in 2031. Tot die tijd moeten er creatieve oplossingen worden gevonden, zoals het efficiënter benutten van meerpersoonscellen en het versneld inzetten van elektronisch toezicht (enkelbanden).
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)
Een relatief kleine, maar uiterst belangrijke speler in het organogram justitie en veiligheid is de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De NCTV, organisatorisch ingebed als een directoraat-generaal, is verantwoordelijk voor de bescherming van de nationale veiligheid. Dit omvat terrorismebestrijding, cyberveiligheid, crisisbeheersing en het bewaken en beveiligen van bedreigde personen (zoals politici en rechters).
Dreigingsniveau 2026
De NCTV publiceert periodiek het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN). In 2026 handhaaft de NCTV het dreigingsniveau op niveau 4 (substantieel) op een schaal van 5. Dit betekent dat de voorstelbare terroristische dreiging hoog is en er een reële kans is op een aanslag in Nederland. De focus ligt hierbij niet alleen op jihadisme, maar in toenemende mate ook op rechts-extremisme en anti-institutioneel extremisme (personen die de legitimiteit van de overheid volledig verwerpen).
Wet coördinatie terrorismebestrijding en nationale veiligheid
Sinds juni 2025 werkt de NCTV onder de nieuwe Wet coördinatie terrorismebestrijding en nationale veiligheid (Wcotnv). Deze wet was nodig omdat de NCTV in het verleden onrechtmatig gegevens van burgers had verzameld via nepaccounts op sociale media. Uit een nulmeting van de Inspectie Justitie en Veiligheid in april 2026 bleek echter dat de NCTV nog flink wat werk moet verzetten om haar interne processen volledig in lijn te brengen met deze strenge privacy- en coördinatiewetgeving.
Onafhankelijke agentschappen: NFI, CJIB en Justis
Naast de politie en het OM vallen er diverse gespecialiseerde agentschappen onder het ministerie van Justitie en Veiligheid. Zij voeren specifieke taken uit die cruciaal zijn voor het functioneren van de rechtsstaat.
Nederlands Forensisch Instituut (NFI)
Het NFI in Den Haag is een van de meest geavanceerde forensische laboratoria ter wereld. Ze ondersteunen de politie en het OM met objectief wetenschappelijk onderzoek. Waar dit vroeger vooral ging om DNA, bloedspetters en toxicologie, verschuift het werk in 2026 massaal naar digitale forensische opsporing. Zo is het NFI gespecialiseerd in het kraken van versleutelde telefoons en het extraheren van locatie- en hartslaggegevens uit in beslag genomen smartwatches om alibi’s van verdachten te verifiëren. In 2026 organiseert het NFI onder meer het internationale ‘Digital Imaging Seminar’ om kennis hierover te delen met opsporingsdiensten wereldwijd.
Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB)
Het CJIB, gevestigd in Leeuwarden, is de incasso-organisatie van de overheid. Ze zijn vooral bekend van de verkeersboetes (de bekende paars-witte enveloppen), maar doen veel meer dan dat. Het CJIB int ook schadevergoedingsmaatregelen voor slachtoffers van misdrijven, ontnemingsmaatregelen (het afpakken van crimineel vermogen) en bestuurlijke boetes voor andere ministeries.
Dienst Justis en Justid
Justis is de screeningsautoriteit van Nederland. Zij beoordelen of iemand een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) krijgt, wat essentieel is voor functies in het onderwijs, de zorg of de beveiliging. De Justitiële Informatiedienst (Justid) zorgt er vervolgens voor dat alle data binnen de strafrechtketen veilig en betrouwbaar wordt opgeslagen en gedeeld tussen de verschillende diensten in het organogram.
IT en digitalisering binnen de strafrechtketen
Een modern organogram justitie en veiligheid kan niet functioneren zonder een robuuste IT-infrastructuur. De uitwisseling van processen-verbaal, forensische rapporten, bewakingscamerabeelden en rechterlijke vonnissen gebeurt in 2026 vrijwel uitsluitend digitaal. [INTERNAL:windows-server-2022] Dit brengt grote uitdagingen met zich mee op het gebied van informatieveiligheid en capaciteit.
Met de introductie van de Cyberbeveiligingswet in april 2026 (de Nederlandse implementatie van de Europese NIS2-richtlijn) worden er nog strengere eisen gesteld aan de digitale weerbaarheid van kritieke infrastructuur, waaronder de systemen van JenV zelf. De Justitiële ICT Organisatie (JIO) speelt hierin een centrale rol door veilige cloudomgevingen en netwerkverbindingen te leveren aan agentschappen zoals de DJI en het NFI. Tegelijkertijd worstelen grote diensten zoals de politie en het OM nog altijd met zogenaamde legacy-systemen: verouderde software die moeilijk te koppelen is aan moderne data-analyse tools.
Veelgestelde vragen
Wie is de minister van Justitie en Veiligheid in 2026?
In het in februari 2026 beëdigde Kabinet-Jetten is David van Weel (VVD) de minister van Justitie en Veiligheid. Hij wordt bijgestaan door staatssecretaris Claudia van Bruggen (D66), die verantwoordelijk is voor rechtsbescherming en het gevangeniswezen.
Waar in het organogram valt de IND?
De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) viel van oudsher onder het ministerie van Justitie en Veiligheid. Afhankelijk van de kabinetssamenstelling wordt migratie soms afgesplitst naar een eigen ministerie van Asiel en Migratie. Op uitvoerend niveau blijft de IND echter nauw samenwerken met JenV-onderdelen zoals de politie (Vreemdelingenpolitie) en de DJI (Vreemdelingenbewaring).
Wat is het verschil tussen het OM en de Rechtspraak?
Het Openbaar Ministerie (OM) is de aanklager: zij leiden het opsporingsonderzoek en beslissen of een verdachte voor de rechter moet verschijnen. De Rechtspraak (de rechters) is volledig onafhankelijk en oordeelt of het bewijs dat het OM aandraagt wettig en overtuigend is, en legt vervolgens een eventuele straf op.
Hoeveel mensen werken er bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)?
In 2026 werken er ongeveer 16.000 medewerkers bij de DJI. Zij zijn verspreid over zo’n 35 locaties in Nederland, waaronder gevangenissen, jeugdinrichtingen en forensisch psychiatrische centra (tbs-klinieken).
Wat is de rol van de NCTV?
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) coördineert het beleid rondom nationale veiligheid in Nederland. Dit omvat de analyse van terroristische dreigingen, de bescherming van vitale infrastructuur tegen cyberaanvallen, en het bewaken en beveiligen van personen die ernstig bedreigd worden.
Hoe groot is het budget van het Openbaar Ministerie in 2026?
Voor het jaar 2026 is er in de rijksbegroting een bedrag van € 1.551 miljoen vrijgemaakt voor de apparaatsuitgaven van het Openbaar Ministerie. Dit budget wordt gebruikt voor de salarissen van officieren van justitie, de digitalisering van de strafrechtketen en de capaciteit om ondermijnende criminaliteit aan te pakken.